Osmanlı demografi ve idare tarihine ilişkin yapılan araştırmalarda uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak Tapu Tahrir Defterleri ve klasik nüfus sayım cetvelleri esas alınmıştır. Ancak idari, mali ve sosyal hayatın kılcal damarlarına nüfuz edebilmek adına avarız defterleri, temettüat kayıtları ve yerel yönetim birimlerine ilişkin idari vesikalar son derece kıymetli birer alternatif kaynak teşkil etmektedir. Prof. Dr. Mehmet Yavuz Erler’in Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi’nde (The Journal of International Social Research, Cilt 2 / Sayı 8, Yaz 2009) yayımlanan çalışması, 1837 tarihli Defter-i Liva-ı Canik belgesi ışığında Canik Sancağı ile Samsun ve çevresinin idari ve nüfus yapısına dair eşsiz veriler sunmaktadır.
Canik Sancağı genelinde gerçekleştirilen bu idari düzenleme ve kayıtlar, yerleşke adlarının yanı sıra yerleşik halkı, konar-göçer grupları ve bölgeye intikal eden göçmen topluluklarını bütüncül bir yaklaşımla haritalandırmaktadır. Belgenin yerel tarih açısından en dikkate değer yönlerinden biri ise idari ve dini yapının belkemiğini oluşturan mahalle ve köy muhtarları ile imamlarının isim isim kayıt altına alınmış olmasıdır.
1837 yılı verilerine göre Fatsa Merkez Kazasına bağlı bir idari birim konumunda bulunan Keşdere Kazası (günümüz Korgan ve çevresi), bölgenin köklü köy yerleşimlerini ve bu yerleşimlerin dönemin yerel idarecilerini gözler önüne sermektedir. Korgan Mecmuası olarak derlediğimiz bu tarihi vesikaya göre, Keşdere Kazası’na bağlı köyler ile bu köylerde görev yapan muhtar ve imamlar şu şekildedir:
Fatsa Merkez Kazasına Bağlı Keşdere Kazası Köyleri (1837)
| Köy Adı | Muhtar(lar) | İmam |
| Korgan ve Batarılar | Ali Ağa Mustafa oğlu Mehmet - Kılıç oğlu Hüseyin | Osman Efendi oğlu Ali Efendi |
| Geci ile Gemenos | Hacı Hasan oğlu Ali - Hacı Hasan oğlu Osman | Halil Efendi oğlu Osman Efendi |
| Findekse ile Tatarcık | Hacı Fettah oğlu Mustafa - Hacı Fettah oğlu Salih | Said Efendi oğlu Mustafa Efendi |
| Karakoyunlu ile Akçakise | Bucak oğlu Salih - Eyüp Efendi oğlu Molla Ahmed | Yakup oğlu Feyzullah Efendi |
| Kozpınar ile Durali ve Tepealan | Şaban oğlu Hasan - Recep oğlu Mehmed | Sosiç oğlu Halil Efendi |
| Çayıralan ile Çitlice | Hin oğlu Hasan - Halim oğlu Kara Ali | Kırım oğlu Mustafa Efendi |
Bu kıymetli veriler, 19. yüzyılın ilk yarısında Korgan ve civarındaki yerleşim birimlerinin idari örgütlenmesini, aile/sülale unvanlarını (Bucak oğlu, Hacı Fettah oğlu, Kılıç oğlu, Sosiç oğlu vb.) ve toplumsal rehberlik üstlenen din adamlarının şeceresini net bir biçimde belgelemektedir. Defter-i Liva-ı Canik, bölge tarihçiliği açısından değerli bir kaynak niteliğindedir.
Korgan Mecmuası
Makalenin Tamamını Okumak İçin ;
