Cumhuriyetin İlk Yıllarında Korgan Köylerinde Din Hizmetleri ve İmamlar (1920-1931)

Anadolu Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Burhan Sayılır tarafından kaleme alınan ve Ocak 2021’de Ulakbilge Dergisi’nde yayımlanan “Cumhuriyetin İlk Döneminde Fatsa ve Köylerinde İmam Görevlendirilmesine Dair Kısa Bir Değerlendirme (1920-1931)” adlı çalışma, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında kırsal kesimde din hizmetlerinin nasıl yürütüldüğüne ışık tutan önemli araştırmalardan biridir. Çalışmada yer alan belgeler arasında, o dönemde Fatsa’ya bağlı bir nahiye konumunda bulunan Korgan ve köylerindeki imam görevlendirmeleri de dikkat çekmektedir.

Söz konusu kayıtlar, 1920-1931 yılları arasında Korgan’ın köylerinde görev yapan imamların isimlerini, aile lakaplarını ve görevlendirilme süreçlerini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır. Makaleye göre, Cumhuriyet’in ilk yıllarında devletin din hizmetlerini düzenli bir şekilde sürdürdüğü ve köylerdeki imam kadrolarını yakından takip ettiği anlaşılmaktadır.

Kayıtlarda Batarı (Yukarı Yaylacık), Batarı-i Süfla (Aşağı Yaylacık), Çayıralan (Çayırkent), Çitlüce, Dipköy, Duralı, Findekse (Yenipınar), Geci, Gemenos, Hoy, Karakoyunlu, Kargucak, Keşdere, Kozpınar, Kundan, Tatarcık ve Yazlık gibi bugün de Korgan’ın tarihi ve kültürel hafızasında önemli yer tutan köylerin isimleri bulunmaktadır.

Belgelerde en dikkat çekici hususlardan biri, birçok imamın görev yaptığı köylerde uzun yıllar hizmet vermiş olmasıdır. “Aynı yerde uzun süredir görev yapıyordu” veya “1916’dan beri burada görev yapıyordu” şeklindeki ifadeler, imamların köy hayatındaki istikrarlı konumunu göstermektedir. Örneğin Kozpınar-ı Ülya’da görev yapan Ali Efendi’nin 1916 yılından itibaren hizmet verdiği, Yazlık’ta Hocaoğulları ailesinden Molla Ahmet’in yine 1916’dan beri imamlık yaptığı belirtilmektedir. Bu durum, imamların yalnızca dini görevleri yerine getiren kişiler değil, aynı zamanda köyün sosyal hayatında söz sahibi kanaat önderleri olduğunu ortaya koymaktadır.

Kayıtlarda dikkat çeken bir başka unsur ise imamlık görevinin belirli aileler etrafında şekillenmesidir. Kılıçoğulları, Çeküloğulları, Bayraktaroğlu, Mindiloğlu, Mollavelioğulları, Hocaoğulları ve Müftüoğulları gibi aile isimleri, dönemin dini hayatında etkili olan aileleri göstermektedir. Bu durum, bölgede dini bilginin ve imamlık geleneğinin kuşaktan kuşağa aktarıldığını düşündürmektedir.

Belgeler aynı zamanda yeni yerleşimlerin ve ibadet mekânlarının gelişimini de yansıtmaktadır. Gemenos-Uzunkırık’ta yeniden inşa edilen mescit nedeniyle Mahmut Efendi’nin ikinci kez görevlendirilmesi veya Kundan-Pisil’de bir imamın vefatı sonrasında yeni görevlendirme yapılması, köylerdeki dini hayatın sürekliliğini sağlamak için yürütülen idari mekanizmayı gözler önüne sermektedir.

Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde devlet ile toplum arasındaki ilişkinin önemli unsurlarından biri olan din hizmetleri, Korgan örneğinde oldukça düzenli bir yapı sergilemektedir. Prof. Dr. Burhan Sayılır’ın ortaya çıkardığı bu belgeler sayesinde, bugün yalnızca isim olarak bildiğimiz birçok köy imamı yeniden gün yüzüne çıkmakta; Korgan’ın sosyal, kültürel ve dini tarihine dair önemli ayrıntılar ortaya konulmaktadır. Bu kayıtlar, Korgan’ın geçmişine ışık tutan değerli birer tarih vesikası niteliğindedir.

Makaleyi Okumak İçin ;

https://www.ulakbilge.com/makale/pdf/1612966142.pdf 

Korgan Mecmuası