Türkiye’nin siyasi yolculuğunda halkın doğrudan karar mekanizmasına dahil olduğu halk oylamaları, sadece birer seçim değil, aynı zamanda toplumun devlet yapısına ve demokrasiye bakışını yansıtan tarihi aynalardır. İşte Türkiye’nin sandık hafızasına dair detaylı bir bakış ve Korgan ölçeğindeki tercihler ;
1. 1961 Anayasası: Yeni Bir Dönemin Başlangıcı
27 Mayıs 1961 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan anayasa, 9 Temmuz 1961’de halkın huzuruna çıktı. Katılımın %81 olduğu oylamada, %61,7 oranında "Evet" oyu çıktı. Bu referandum, kuvvetler ayrılığı, Anayasa Mahkemesi’nin kurulması ve çift meclisli sistem (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) gibi kavramları hayatımıza soktu.
27 Mayıs 1961 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan anayasa, 9 Temmuz 1961’de halkın huzuruna çıktı. Katılımın %81 olduğu oylamada, %61,7 oranında "Evet" oyu çıktı. Bu referandum, kuvvetler ayrılığı, Anayasa Mahkemesi’nin kurulması ve çift meclisli sistem (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) gibi kavramları hayatımıza soktu.
Korgan'da katılım oranı %77,56 gerçekleşirken %77,18 "Evet", %22,82 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %0.33'ü geçersiz sayıldı.
2. 1982 Anayasası: Rekor Katılım ve Onay
12 Eylül 1980 darbesi sonrası hazırlanan anayasa, 7 Kasım 1982’de oylandı. %91,37 gibi dünya demokrasi tarihinde az rastlanan bir "Evet" oranıyla kabul edildi. Bu oylama aynı zamanda darbe lideri Kenan Evren’in Cumhurbaşkanlığını da onaylatmış oldu. Şeffaf zarf uygulaması gibi tartışmalarla hatırlanan bu seçim, devlet otoritesini birey karşısında önceleyen bir yapıyı getirdi.
12 Eylül 1980 darbesi sonrası hazırlanan anayasa, 7 Kasım 1982’de oylandı. %91,37 gibi dünya demokrasi tarihinde az rastlanan bir "Evet" oranıyla kabul edildi. Bu oylama aynı zamanda darbe lideri Kenan Evren’in Cumhurbaşkanlığını da onaylatmış oldu. Şeffaf zarf uygulaması gibi tartışmalarla hatırlanan bu seçim, devlet otoritesini birey karşısında önceleyen bir yapıyı getirdi.
Korgan'da katılım oranı %88,51 gerçekleşirken %89,64 "Evet", %10,36 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %0.70'i geçersiz sayıldı.
3. 1987 Siyasi Yasakların Kalkması: Demokrasi Sınavı
6 Eylül 1987’de, darbe döneminde siyaset yapması yasaklanan Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş gibi liderlerin geri dönüşü oylandı. Sonuç, Türk siyasi tarihinin en heyecanlı oylamalarından biriydi: %50,16 "Evet" ve %49,84 "Hayır". Çok küçük bir farkla yasaklar kalktı ve Türkiye’de siyasetin taşları yeniden yerinden oynadı.
6 Eylül 1987’de, darbe döneminde siyaset yapması yasaklanan Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş gibi liderlerin geri dönüşü oylandı. Sonuç, Türk siyasi tarihinin en heyecanlı oylamalarından biriydi: %50,16 "Evet" ve %49,84 "Hayır". Çok küçük bir farkla yasaklar kalktı ve Türkiye’de siyasetin taşları yeniden yerinden oynadı.
Korgan'da katılım oranı %92,16 gerçekleşirken %46,23 "Evet", %53,77 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %6.68'i geçersiz sayıldı. Türkiye'de kıl payı "evet" çıkarken Korgan'da "Hayır" kararı çıkmıştı. Bununla birlikte Korgan'da en fazla geçersiz oy kullanılan referandum oldu.
4. 1988 Yerel Seçim Referandumu: Sandıktan Çıkan İlk "Hayır"
Turgut Özal liderliğindeki ANAP hükümeti, yerel seçimleri bir yıl öne çekmek istedi. 25 Eylül 1988’de yapılan oylamada halk %65 oranında "Hayır" dedi. Bu sonuç, halkın iktidarın takvim değişikliği talebine karşı ilk büyük itirazı olarak kayıtlara geçti.
Turgut Özal liderliğindeki ANAP hükümeti, yerel seçimleri bir yıl öne çekmek istedi. 25 Eylül 1988’de yapılan oylamada halk %65 oranında "Hayır" dedi. Bu sonuç, halkın iktidarın takvim değişikliği talebine karşı ilk büyük itirazı olarak kayıtlara geçti.
Korgan'da katılım oranı %89,15 gerçekleşirken %29,57 "Evet", %70,43 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %4.23'ü geçersiz sayıldı.
5. 2007 Cumhurbaşkanlığı Seçimi: Sistemin İlk Adımı
Cumhurbaşkanının Meclis yerine halk tarafından seçilmesi önerisi 21 Ekim 2007’de oylandı. %68,9 "Evet" oyuyla kabul edilen bu değişiklik, aslında 2017’deki sistem değişikliğinin de temelini attı. Ayrıca genel seçimlerin 5 yıldan 4 yıla indirilmesi de bu paketle kabul edildi.
Cumhurbaşkanının Meclis yerine halk tarafından seçilmesi önerisi 21 Ekim 2007’de oylandı. %68,9 "Evet" oyuyla kabul edilen bu değişiklik, aslında 2017’deki sistem değişikliğinin de temelini attı. Ayrıca genel seçimlerin 5 yıldan 4 yıla indirilmesi de bu paketle kabul edildi.
Korgan'da katılım oranı %72,41 gerçekleşirken %90,39 "Evet", %9,61 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %1.96'sı geçersiz sayıldı.
6. 2010 Yargı Düzenlemesi: "Yetmez Ama Evet"
12 Eylül’ün 30. yıl dönümünde yapılan oylama, yargı yapısında (HSYK ve Anayasa Mahkemesi) köklü değişiklikler öngörüyordu. %57,88 ile kabul edilen bu referandum, "Yetmez ama Evet" tartışmalarının odağındaydı.
12 Eylül’ün 30. yıl dönümünde yapılan oylama, yargı yapısında (HSYK ve Anayasa Mahkemesi) köklü değişiklikler öngörüyordu. %57,88 ile kabul edilen bu referandum, "Yetmez ama Evet" tartışmalarının odağındaydı.
Korgan'da katılım oranı %84,99 gerçekleşirken %85,13 "Evet", %14,87 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %2.65'i geçersiz sayıldı.
7. 2017 Hükümet Sistemi: Tarihi Dönüşüm
16 Nisan 2017’de yapılan halk oylaması, Türkiye’nin parlamenter sistemden "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi"ne geçişini tescilledi. %51,41 "Evet" oyuyla sonuçlanan bu oylama ile Başbakanlık makamı kaldırıldı ve yürütme yetkisi tamamen Cumhurbaşkanına devredildi.
16 Nisan 2017’de yapılan halk oylaması, Türkiye’nin parlamenter sistemden "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi"ne geçişini tescilledi. %51,41 "Evet" oyuyla sonuçlanan bu oylama ile Başbakanlık makamı kaldırıldı ve yürütme yetkisi tamamen Cumhurbaşkanına devredildi.
Korgan'da katılım oranı %81,96 gerçekleşirken %82,27 "Evet", %17,73 "Hayır" oyu çıktı. Oyların %2.38'i geçersiz sayıldı.
Siyasi tarihimizdeki bu yedi durak, Türk milletinin kriz anlarında veya büyük değişim eşiklerinde son sözü söyleme iradesini temsil etmektedir.
Korgan Mecmuası
