Korgan Mecmuası olarak açık kaynaklardan derlediğimiz veriler çerçevesinde Türkiye'nin en stratejik ihraç ürünlerinden biri olan fındığa TMO tarafından verilen fiyatları değerlendirdik.Örneklem olarak seçtiğimiz Levant kalite fındık fiyatları son 5 yılda (2021-2026) TL bazında yaklaşık %843, dolar bazında ise %70,2 artış göstererek 2026 yılı itibarıyla kilogram başına 250,00 TL (5,67 USD) seviyesine ulaştı.
Yıllara göre açıklanan Levant kalite fındık fiyatları ve dolar karşılıkları şu şekildedir:
| Yıl | TMO Fiyatı (TL/Kg) | Dönemsel USD Kuru | Fındığın Dolar Karşılığı ($) |
|---|---|---|---|
| 2021 (Baz) | 26,50 TL | 7,95 TL | 3,33 USD |
| 2022 | 52,00 TL | 13,84 TL | 3.76 USD |
| 2023 | 82,50 TL | 20,50 TL | 4,02 USD |
| 2024 | 130,00 TL | 30,70 TL | 4,23 USD |
| 2025 | 195,00 TL | 36,90 TL | 5,28 USD |
| 2026 | 250,00 TL | 44,08 TL | 5,67 USD |
Makroekonomik Göstergeler Işığında 5 Yıllık Karşılaştırmalı Analiz
Fındık fiyatlarındaki bu dramatik yükseliş, tek başına üreticinin refahının arttığı anlamına gelmemektedir. Tarımsal girdi maliyetleri ve genel makroekonomik dengelerle birlikte incelendiğinde şu sonuçlar öne çıkmaktadır:
- Gıda Enflasyonu Baskısı: Türkiye, özellikle 2022 yılı sonlarında %100'ün üzerine çıkan ve 2026 yılının ortalarında dahi %35-37 bandında seyreden küresel ölçekte oldukça yüksek bir gıda enflasyonu dalgası yaşamıştır. Fındık fiyatlarının TL bazında katlanması, ülkedeki genel gıda ve tüketici fiyat endekslerindeki (TÜFE) agresif yükseliş trendiyle doğrudan paralellik göstermektedir.
- Küresel Gübre Krizi ve Girdi Maliyetleri: 2021 yılında başlayan pandemi kısıtlamaları, ardından gelen Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimler, küresel gübre fiyatlarında (DAP ve Üre) ciddi şoklara yol açmıştır. Dünya Bankası emtia raporlarına göre gübre endeksi bu dönemde zirveleri görmüş, fındık üreticisinin en büyük maliyet kalemi olan azotlu ve fosfatlı gübrelerin fiyatı katlanmıştır. Fındığın dolar bazında 3,33 dolardan 5,67 dolara çıkması, bu yükselen gübre maliyetlerini dengeleme çabasının zorunlu bir sonucudur.
- Petrol ve Lojistik Maliyetleri: Enerji piyasalarındaki dalgalanmalar ve petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi, fındığın bahçeden toplanmasından patoza vurulmasına, nakliyesinden işlenmesine kadar olan tüm lojistik zincirini doğrudan vurmuştur. Artan mazot fiyatları, üreticinin net kâr marjını baskılayan en büyük unsurlardan biri olmaya devam etmiştir.
Özetle; TMO'nun fındık fiyatını dolar bazında düzenli olarak yukarı taşıması, üreticinin küresel gübre ve enerji krizine karşı korunmasında önemli bir bariyer oluşturmuştur. Ancak gıda enflasyonunun satın alma gücünü sürekli erittiği bu 5 yıllık periyotta, nominal artışların gerçek refaha dönüşmesi tarımsal girdi maliyetlerinin stabilizasyonuna bağlı kalmıştır.
Son olarak hatırlatmakta fayda var ki; TMO fiyatı referans fiyat olup serbest piyasada alıcı ve satıcının yaptığı fiyatlama geçerli fiyatlamadır.
Korgan Mecmuası
