Uzman Sanat Tarihçisi Halis BAYRAK tarafından "Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100. Yılı Anısına Danişmendli Havzasında Tarih ve Kültür ORDU" kitabı için kaleme aldığı "Ordu-Korgan Müftü Mehmet Sait Efendi Konağı" makalesiyle ilk defa bilimsel bir çalışmaya konu olan Korgan-Yenipınar'daki Müftü Mehmet Sait Efendi Konağı, bölgemizin önemli tarihi miraslarından biri olarak değerlendiriliyor. Sanat tarihi uzmanı Halis Bayrak konakla ilgili Korgan Mecmuası'na değerlendirmelerde bulundu.
Milli Mücadelede Bölgemizin Önemli Kanaat Önderlerinden Müftü Mehmet Sait Efendi
Müftü Mehmet Sait Efendi (1874–1967), Fatsa’nın Findekse köyünde doğmuş, babası gibi uzun yıllar müftülük yapmış önemli bir din âlimidir. Eğitimini medresede tamamladıktan sonra hocalık yapmış, 1910’da Fatsa, 1915’te Safranbolu müftüsü olmuştur ve burada 35 yıl görev yapmıştır. Millî Mücadele döneminde halkın bilinçlendirilmesine katkı sağlamıştır. 1950’de emekli olup Yenipınar’a yerleşmiş, burada da rehberlik yapmaya devam etmiştir. Aile hayatında erken kayıplar yaşamış, bir daha evlenmemiştir. Vefatından sonra konağı torunları tarafından kullanılmaya devam edilmiştir.
Konağın Yapım Hikayesi
Konak, 1920’lerde yapımına başlanmış ancak kesin bir kayıt bulunmamaktadır. İlk olarak zemin kat inşa edilmiş, üst kat ise çeşitli sebeplerle uzun süre tamamlanamamış ve 1950’lerde eklenmiştir. Yapı 1957’den itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Üst kattaki bir ocak üzerinde yer alan Hicri 1373 tarihi, bu katın 1953-54 yıllarında tamamlandığını göstermektedir.
Konağın inşası için Safranbolu müftüsü Mehmet Sait Efendi tarafından Fatsalı Rum ustalar görevlendirilmiş, ancak yapının kıbleye uygun yapılmadığı fark edilince inşaat durdurulmuştur. Mübadele nedeniyle ustaların ayrılması ve yeni usta bulunamaması da süreci aksatmıştır. Günümüzde Ordu’nun Korgan ilçesine bağlı Yenipınar Mahallesi’nde bulunan konak, eğimli bir arazi üzerindedir ve tescilli değildir. Zamanla yapıya eklemeler yapılmış, bina fiziksel olarak ikiye ayrılmış ve farklı yönlerden girişler oluşturulmuştur.
Plan ve Cephe Özellikleri Dönemin İzlerini Taşıyor
Konak, yaklaşık kare planlı bir yapıya sahiptir ve hem özgün halinde hem de günümüzde alt ve üst katta dörder adet dikdörtgen planlı odadan oluşmaktadır. Oda girişleri köşelere yakın olmakla birlikte duvar ortalarına kaydırılarak yerleştirilmiştir. Yapının tüm cepheleri ara yönlere bakmakta olup mimari özellikleri cephelere göre farklı detaylar göstermektedir.
Güneydoğu cephe ana giriş cephesidir. Subasman üzerine inşa edilen yapıda, bu cephede arazi eğimi nedeniyle yaklaşık 50 cm’lik bir yükseklik farkı görülür. Giriş kapısının iki yanında küçük pencereler ve havalandırma açıklıkları yer alır. Üst katta ahşap dikmelerle bölünmüş cephede beş adet giyotin pencere bulunur. Günümüzde bu cephede bazı pencereler kapatılmış, sundurma ve çıkma eklenmiştir.
Kuzeydoğu cephede küçük bir pencere, çeşme kalıntısı ve üst kata kadar uzanan bir çıkma dikkat çeker. Çıkma üzerinde ve cephede çeşitli pencereler yer alır. Günümüzde çeşme yenilenmiş, cepheye merdiven eklenerek çıkmaya kapı açılmıştır.
Kuzeybatı cephede zemin katta sınırlı sayıda pencere bulunurken, üst katta cephe ahşap dikmelerle üçe ayrılmıştır. Ancak günümüzde pencereler kapatılmış ve ek yapılarla yeni girişler oluşturulmuştur.
Güneybatı cephede kapı ve pencereler dengeli bir düzen içindedir. Üst katta toplam beş pencere bulunur ve ahşap süslemeler dikkat çeker. Günümüzde bazı pencereler değiştirilmiş, modern malzemeler kullanılmıştır.
Konak kırma çatılı olup alaturka kiremitle kaplıdır. Çatıda dört baca yer almakta ve bu bacalar ateş tuğlasından inşa edilmiştir.
İç Mekan Özellikleri Geleneksel Türk Evini Yansıtıyor
Konak’ın iç mekân düzeni, geleneksel Türk evi plan anlayışını yansıtan sofa etrafında şekillenmiştir. Zemin katta kuzeybatı cephedeki selamlık girişinden pabuçluğa, oradan da müftü odasına geçilmektedir. Müftü odasında “L” biçimli sedir, alafranga ocak ve ahşap-taş karışımı yapı malzemeleri dikkat çeker. Günümüzde bu mekânın özgün yapısı bozulmuş, giriş kapatılmış, bazı bölümler odaya dahil edilerek yatak odasına dönüştürülmüştür.
Ana giriş güneydoğu cepheden sağlanmakta ve uzun bir sofaya açılmaktadır. Sofa etrafında dört oda, kiler, merdiven bölümü ve ıslak hacimler yer alır. Sofa zemini kademeli olup ahşap döşemelidir; kapı ve alınlıklarda baklava motifli süslemeler bulunmaktadır. Günümüzde bazı bölümler değiştirilmiş, zeminler laminant, tavanlar lambri ile kaplanmıştır.
Zemin kattaki odalar genellikle ahşap döşeme, taş dış duvar ve ahşap iç duvar özellikleri gösterir. Mutfak diğer odalardan büyük olup zengin süslemeli alafranga ocak, sedir ve terek düzeni içerir. Islak hacimler başlangıçta ayrı iken günümüzde birleştirilerek modern banyo ve tuvalete dönüştürülmüştür.
Birinci kata ahşap döner merdivenle çıkılmakta, burada da sofa etrafında odalar yer almaktadır. Üst kat odalarında ocaklar, yüklük dolapları ve geleneksel süslemeler öne çıkar. Özellikle bazı ocaklarda yazı, motif ve tarih bulunması dikkat çekicidir. Ancak günümüzde bu kat da önemli değişiklikler geçirmiş; odalar birleştirilmiş, pencereler kapatılmış, yeni ıslak hacimler ve girişler eklenmiştir. Genel olarak yapı, özgün planını kısmen korumakla birlikte ciddi müdahalelere uğramıştır.
Kullanılan Malzeme ve Süslemeler Farklı Motifler Taşıyor
Konakta yapı malzemesi olarak taş ve ahşap birlikte kullanılmıştır. Zemin kat dış duvarları farklı kalınlıklarda olup ince yonu taşla örülmüş, ancak zamanla yapılan müdahaleler sonucu bazı bölümlerde moloz taş eklemeleri görülmüştür. Üst katta ise ahşap çatkı arası taş dolgu tekniği uygulanmıştır. İç duvarlarda geçme tekniğinde ahşap kullanılmış, yapı genelinde kestane ve ceviz ağacı tercih edilmiştir. Süslemelerde geometrik, bitkisel ve yazı motifleri öne çıkar. Baklava dilimi, zikzak, yıldız ve hilal gibi geometrik şekiller; hayat ağacı, lale ve yelpaze gibi bitkisel motifler dikkat çeker. Ayrıca ocaklarda yazı, kadeh ve kemer formu gibi süslemeler yer almaktadır.
Tescilli Yapı Statüsüne Alınarak Gelecek Kuşaklara Miras Bırakılması Gerekiyor
Korgan'daki iki konaktan biri olan Müftü Mehmet Sait Efendi Konağı tescilli yapı statüsüne alınarak gelecek kuşaklara aktarılması gerekir. Halihazırda özel mülk olan konağın, İlçemizin yakın geçmişine ışık tutan nadir yapılardan olması, tarihe saygı olarak tarihi bir duruşu bizlere zorunlu kılıyor.
Korgan Mecmuası
Bağlantı : Müftü Mehmet Sait Efendi'nin biyografisini okumak için ;
