Korgan’da Tarihin Unutulan Tanığı: Hacı Kadızâde Bekir Efendi Konağı Zamana Direniyor

Ordu'nun Korgan ilçesi Tepe Mahallesi'nde yer alan ve 19. yüzyıl Osmanlı sivil mimarisinin bölgedeki ender örneklerinden biri olan Hacı Kadızâde Bekir Efendi Konağı, bakımsızlık ve ilgisizlik yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Sanat tarihçisi Halis Bayrak tarafından gerçekleştirilen saha araştırması ve akademik incelemeler, tarihsel ve sanatsal değeri oldukça yüksek olan bu geleneksel yapının zaman kaybetmeden tescil edilip restore edilmesinin aciliyetini ortaya koyuyor.

Ordu ve çevresinin tarihi süreç içerisinde Orta Karadeniz’in önemli yerleşim ve geçiş merkezlerinden biri olması, bölgede kendine has bir konut mimarisinin şekillenmesine imkân sağlamıştır. Ancak Korgan ilçesi özelinde günümüze ulaşabilen tescilli sivil mimarlık örneklerinin sayısı oldukça sınırlıdır. Kültürel miras içerisinde sivrilen Hacı Kadızâde Bekir Efendi Konağı; inşa teknikleri, plan özellikleri ve barındırdığı zengin ahşap süslemeleriyle ilçenin somut kültür varlıkları arasında kilit bir rol oynamaktadır.

Bir Dönemin Hükümet Konağı ve Yaşam Alanı

Tarihi kaynaklar, arşiv belgeleri ve aile üyelerinin aktardığı bilgilere göre konak; Ünye Kadısı ve Korgan mültezimi olan Mollavelioğulları'ndan Hacı Kadızâde Mustafa Efendi'nin küçük oğlu Hacı Kadızâde Bekir Efendi (1857-1939) tarafından 1870-1875 yılları arasında yaptırılmıştır. Yapı sadece bir aile konutu olarak kullanılmakla kalmamış, aynı zamanda 1924 yılına kadar devlet dairesi ve idari merkez işlevini de üstlenmiştir. Yıllar içerisinde aile yapısının değişmesi ve mirasçıların çoğalmasıyla iki ayrı daireye dönüştürülen bina, zamanla yapılan eklentiler, müdahaleler ve günümüzdeki metruk durumu nedeniyle ciddi bir tahribata uğramıştır.

Zemin kattaki ocağın yaşmağında yer alan "930 Haziran" (Haziran 1930) ibaresi, Harf Devrimi'nden kısa süre sonra kırsal bir bölgede Latin alfabesiyle yazılmış olması bakımından dikkat çekmektedir. Bu detay, konağın zaman içinde geçirdiği dönüşümleri, yenileme evrelerini ve yaşayan tarihini belgeleyen somut bir kanıt niteliğindedir.

Ahşap ve Taşın Estetik Uyumu

Dört tarafı bahçeyle çevrili, kuzeyden güneye doğru eğimli bir arazi üzerine oturan konak, zemin ve üst kattan oluşmaktadır. Mimari plan tipi açısından geleneksel Türk evinin "bir yüzlü iç sofalı" şemasına sahip olan yapı, dönemin şehir evi karakterini yansıtmaktadır. Zemin katta dış duvarlar sağlam moloz taş yığma duvar tekniğiyle inşa edilirken, üst kat dış duvarlarında Karadeniz mimarisinin simgesi olan ahşap çatkı arası taş dolgu (hımış) tekniği tercih edilmiştir. İç bölme duvarlarda ise bağdadi tekniği uygulanmıştır.

Konağın en büyüleyici unsurlarından biri şüphesiz tavan süslemeleridir. Özellikle misafirlerin ağırlandığı ve geleneksel mimaride "selamlık/başoda" işlevi gören odanın tavanı; çıtakâri tekniğiyle yapılmış iç içe geçmiş dört kademeli çökertmesi, sarkık dendanlı çerçeveleri ve dört kollu yıldız motifiyle ahşap işçiliğinin üstün örneklerinden birini sergilemektedir. Güneydoğu odasında yer alan ışınsal motifli (güneş motifli) tavan göbeği, oyma ahşap şerbetlikler ve alafranga terekli ocaklar da yapının sanatsal değerini artıran diğer öne çıkan unsurlardır.

Gelecek Nesillere Aktarılması İçin Restorasyon Çağrısı

Günümüzde korumasız, harap ve metruk halde bulunan konağın çatısında ve yapısında meydana gelen bozulmalar, bu nadide eserin tamamen yok olma riskini artırmaktadır. Sanat tarihi açısından tescil edilerek koruma altına alınması gereken Hacı Kadızâde Bekir Efendi Konağı, Korgan'ın tarihsel kimliğini ve geleneksel mimari hafızasını yaşatmak adına acil bir restorasyon projesine ihtiyaç duymaktadır. Uzmanlar ve bölge halkı, konağın kamulaştırılarak ya da restorasyon desteği sağlanarak kurtarılmasını ve kültürel bir merkez veya müze olarak geleceğe kazandırılmasını talep etmektedir.