Âşık Sadık Gül, 1 Ocak 1966 tarihinde Ordu’nun Korgan ilçesine bağlı Çamlı mahallesinde dünyaya geldi. Gümüşoğulları ailesine mensup olan Sadık Gül, on çocuklu bir ailenin altıncı çocuğudur. Babası Salih Gül, çiftçilikle uğraşmasının yanı sıra yumurta ticareti yapması nedeniyle çevresinde “Yumurtacı” lakabıyla tanınırken annesi Pembe Köse Gül, ev işleriyle ilgilenmiş ve ailenin tarımsal faaliyetlerine de katkı sağlamıştır. Sadık Gül’ün çocukluk yılları, ekonomik imkânların sınırlı olduğu, aile emeğinin ve dayanışmasının günlük hayatın temelini oluşturduğu kırsal bir çevrede geçmiştir.

Korgan’ın köy yaşamı, doğası, insan ilişkileri ve geleneksel kültürü, Sadık Gül’ün kişiliğinin ve sanat anlayışının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Çocukluk yıllarında tanık olduğu olaylar, dinlediği türküler, köy sohbetleri ve halk kültürünün canlı örnekleri, ilerleyen yıllarda şiirlerine yansıyacak temel birikimi oluşturmuştur. Bu yönüyle Korgan, yalnızca onun doğduğu yer değil, aynı zamanda ozanlık kimliğinin ilk izlerinin ortaya çıktığı kültürel çevredir.

Eğitim Mücadelesi ve Gençlik Yılları

Sadık Gül, ilkokul eğitimini köyünde tamamladıktan sonra ortaokul ve lise öğrenimi için Korgan’a gidip gelmeye başladı. Köyünde lise öğrenimine devam eden tek çocuk olması, eğitim konusundaki kararlılığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Ancak ailesinin ekonomik durumu ve dönemin toplumsal şartları, eğitim hayatını kolaylaştıran unsurlar değildi. Babası, 1970’li yılların siyasi ortamında oğlunun Korgan’da kalmasının bazı olumsuzluklara yol açabileceğinden endişe ederek ilçede ev kiralamaya sıcak bakmadı. Bu nedenle Sadık Gül, yaklaşık beş kilometrelik yolu her gün yürüyerek okula gidip geldi.

Bu yolculuklarda giydiği siyah lastik ayakkabılar, onun çocukluk ve gençlik yıllarındaki imkânsızlıkların hafızasında kalan ayrıntılarından biridir. Eğitimini sürdürme konusundaki kararlılığı, ilerleyen yıllarda kendi ayakları üzerinde durma ve hayatını kendi emeğiyle kurma anlayışının da temelini oluşturmuştur.

Henüz lise yıllarındayken şiire ilgi duymaya başlayan Sadık Gül’ün ilk şiir denemelerinde okul çevresinin etkisi belirgindir. Türkçe ve edebiyat öğretmeni Hilmiye Ekici, onun şiire olan yatkınlığını fark eden ilk isimlerden biri olmuştur. Bir ders sırasında “hazin” kelimesinden hareketle kendiliğinden söylediği, “Yolumuz gurbete düştü, Hazin hazin ağlar gönül.” dizeleri, öğretmeninin dikkatini çeker. Sadık Gül;

Edebiyat öğretmenimiz bir gün bana "hazin kelimesiyle ilgili bir cümle kur" dedi. Ben de şöyle dedim: 'Yolumuz gurbete düştü / Hazin hazin ağlar gönül.' O zamanlar beni öğretmenim keşfetti. 'Gizli gizli şiir yazıyorsun. Sende yetenek var ama su yüzüne çıkarmıyorsun. Şu yazdıklarına bakayım.' dedi... Edebiyat öğretmenim yazdığım şiirlerde eksik ve hatalı olan yerleri görmemi sağladı.

Hilmiye Ekici, Sadık Gül’ü şiir yazmaya teşvik etmiş, hece ölçüsü ve durak konusunda ona yol göstermiştir. Böylece genç yaşlarda başlayan şiir merakı, zamanla daha bilinçli bir edebî uğraşa dönüşmüştür.

Sazla Tanışma ve Ozanlığa İlk Adım

Sadık Gül’ün sazla tanışması ortaokul yıllarına uzanır. Köylerinde yaşayan Değirmenci Mustafa’nın saz çalmaya başlaması, onun üzerinde önemli bir etki bırakmıştır. Hapishanede bulunduğu sırada saz öğrenen Mustafa’nın köye döndükten sonra düğünlerde saz çalıp türkü söylemesi, Sadık Gül’ün bu enstrümana duyduğu ilgiyi artırmıştır. 1978 yılında ilk curasını alarak saz çalmaya başlayan Sadık Gül için bu dönem, ozanlık yolculuğunun önemli başlangıçlarından biridir.

Ancak ailesinin saz konusundaki yaklaşımı başlangıçta olumlu olmamıştır. Özellikle babası, oğlunun saz çalmasını istememiş, hatta bir defasında sazını pencereden dışarı atmıştır. Buna karşılık annesi, türküleri ve sazı seven bir kişiliğe sahip olduğu için oğlunun bu ilgisine daha anlayışlı yaklaşmıştır. Annesinin desteği, Sadık Gül’ün müzikle bağını sürdürmesinde etkili olmuştur.

Saz, Sadık Gül için yalnızca müzik yapmak amacıyla kullanılan bir enstrüman olmaktan zamanla çıkmış; yaşadığı sevinçlerin, acıların, ayrılıkların ve iç dünyasında biriken duyguların ifade aracına dönüşmüştür. Şiir ve saz, onun hayatında birbirini tamamlayan iki temel unsur hâline gelmiştir.

Gurbete Çıkış: Kendi Emeğiyle Ayakta Kalmak

Sadık Gül’ün hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri, henüz 16 yaşındayken ailesinden ayrılarak çalışmak üzere Tekirdağ’ın Malkara ilçesine gitmesidir. 1980 yılında maden işçisi olarak çalışmaya başlayan Sadık Gül, yaklaşık üç ay boyunca yer altında kömür işçiliği yapmıştır. Bu çalışma, onun eğitim masraflarını karşılamak ve ailesine yük olmadan hayatını sürdürmek amacıyla verdiği mücadelenin bir parçasıdır. Sadık Gül ;

İlk gurbetim 16 yaşımda Tekirdağ-Malkara maden ocaklarına gidişimle oldu. Lisede Bond çantalarını, elbiselerini, ayakkabını gençlerde görünce heves ettim. Sene 1980'di... Ben kendi okul masraflarımı kendim kazanacağım, dedim. Tekirdağ-Malkara'da güzel para kazandım. Üç ay çalıştım. Lisede bir yıllık okul masrafımı -o zaman kitaplar da paralıydı- kazandım. Takım elbiselerimi, ayakkabılarımı, kitaplarımı anneme babama yük olmadan kazandığım parayla aldım.

Maden ocağında kazandığı parayla bir yıllık okul masrafını karşılamış; kıyafet, kitap ve ayakkabı gibi ihtiyaçlarını kendisi temin etmiştir. Henüz genç yaşta çalışma hayatıyla tanışması, onun hayat tecrübesini artırırken emek, yoksulluk ve gurbet gibi konuların şiir dünyasında yer edinmesine de zemin hazırlamıştır.

Sadık Gül’ün gençlik yıllarında yaşadığı bir başka önemli olay ise ilk aşkıdır. Ordu’da 14-15 yaşlarında tanıştığı bir kıza duyduğu sevgi, dönemin köy hayatındaki geleneksel ve muhafazakâr toplumsal şartlar nedeniyle uzun süre gizli kalmıştır. Yaklaşık altı-yedi yıl süren bu ilişkinin önünde aileler arasındaki eski bir anlaşmazlık da engel oluşturmuştur. Lise son sınıftayken sevdiği kızın başka biriyle evlendirilmesi, Sadık Gül’ün hayatında derin bir iz bırakmıştır. Bu olayın ardından Ordu’dan ayrılmış ve yaklaşık beş-altı yıl memleketine dönmemiştir.

Yaşadığı ayrılığın sazla ilişkisini daha da güçlendirdiğini belirten Sadık Gül, “Sevdiğim kızı aniden başkalarına verdikleri için bu saza daha çok bağlandım.” sözleriyle bu dönemin sanat hayatındaki etkisini ifade eder. Böylece kişisel bir acı, onun şiir ve türkü dünyasında önemli bir duygu kaynağına dönüşmüştür.

Korgan’dan Gülşehir’e Uzanan Yeni Hayat

Sadık Gül, 1981 yılında ağabeyi Mevlüd’ün daveti üzerine Nevşehir’in Gülşehir ilçesine yerleşmiştir. Ağabeyi, Dadağı köyündeki kömür madeninde çalışmaktadır. Sadık Gül de burada yeni bir hayat kurmak üzere memleketinden ayrılmıştır. Gülşehir’de yaklaşık altı yıl inşaatlarda kalıp ustası olarak çalışmış, geçimini emeğiyle sağlamıştır.

Yeni yerleşim yerinde saz ve türküden uzaklaşmamış; düğünlerde ve kına gecelerinde saz çalıp türküler söylemiştir. Bu ortamlar, onun hem müzikal yönünü geliştirmesine hem de farklı insanlarla tanışarak sanat çevresini genişletmesine imkân sağlamıştır.

Sadık Gül, Nursen Uludağ ile bir kına gecesinde tanışmış ve 20 Mart 1985 tarihinde evlenmiştir. Henüz 19 yaşındayken kurduğu aile, onun hayatında yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Bu evlilikten 1 Mart 1986 tarihinde oğlu Emrah, 30 Ağustos 1994 tarihinde ise kızı Ezgi dünyaya gelmiştir. Oğlu Emrah’ın saz çalmaya ilgi duyması, kızı Ezgi’nin ise flüt ve ney gibi enstrümanlarla ilgilenmesi, müzikle kurulan bağın aile içinde de sürdüğünü göstermektedir.

Askerlik, Maden Kazası ve Hayatın Öğrettikleri

Sadık Gül, 1985 yılında askerlik görevini yerine getirmek üzere İzmir Narlıdere’ye gitmiştir. Üç aylık eğitimini sıhhiye çavuşu olarak tamamladıktan sonra Balıkesir’in Edremit ilçesindeki askerî hastanede görev yapmış ve burada 15 ay boyunca kazan dairesinde çalışmıştır. Askerlik dönemi, farklı insanlarla ve hayat hikâyeleriyle karşılaşmasına imkân sağlamıştır.

Çalışma hayatında karşılaştığı en çarpıcı olaylardan biri ise maden ocağında yaşadığı göçük kazasıdır. Tekirdağ Malkara’daki bir kömür işletmesinde çalıştığı sırada üzerine kömür göçmüş, bir arkadaşıyla birlikte saatlerce yer altında mahsur kalmıştır. Bir süre bilincini kaybeden Sadık Gül, kurtarıldıktan sonra hayata ve inanca bakışının değiştiğini anlatır. Bu olayın ardından şiir söyleme yeteneğinin kendiliğinden geliştiğini ifade ederek yaşadıklarını şu sözlerle dile getirir:

“Maden ocağında çalışırken başımdan esrarengiz olay geçti. Çoğu âşığın başından sırlı bir olay geçer. Madende üzerime kömür göçtü. Ondan sonra öldürmeyen Allah öldürmüyor. Beni oradan çıkarmışlar. İnsanın imanı inancı daha çok güçleniyor.”

Bu anlatım, Sadık Gül’ün ozanlık anlayışında yaşanmışlıkların ve manevi tecrübelerin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Onun şiirlerinde ölüm, kader, inanç ve insanın hayat karşısındaki çaresizliği gibi konuların sıkça işlenmesinde bu tür deneyimlerin etkisi olduğu düşünülebilir.

Hacı Bektaş Veli ile Kurulan Manevi Bağ

Sadık Gül’ün hayatında önemli yer tutan manevi tecrübelerden biri de Hacı Bektaş Veli’ye duyduğu ilgidir. Bir kış gecesi gördüğü rüyada kendisine “Bre gafil, uyan da Hacıbektaş’a git!”  denildiğini anlatır. Bunun üzerine yoğun kar yağışına rağmen bir komutanla birlikte Hacıbektaş’a gider. Burada yaşadığı duygusal atmosferden etkilenerek Hacı Bektaş Veli’nin dergâhını ziyaret eder ve Delikli Taş’tan üç kez geçer. Bu ziyaret sırasında şiirler söylemeye başladığını ifade eder.

Sadık Gül’ün bu deneyime ilişkin sözleri, şiir ile duygu dünyası arasındaki bağı açık biçimde ortaya koyar: “Öyle bir an geliyor ki, öyle bir çıkamadığı duyguların içine sürükleniyor ki insan; yazdığı esere, çaldığı türküye kendi ağlıyor.”

Bu ifadeler, onun şiiri yalnızca söz ve ölçüden ibaret görmediğini; yaşanan duyguların, inancın ve iç dünyadaki birikimin dışa vurumu olarak değerlendirdiğini göstermektedir. Hacı Bektaş Veli’ye duyduğu yakınlık da eserlerinde görülen manevi temaların oluşumunda etkili olmuştur.

Ozanlık Geleneği, Ustaları ve Sanat Çevresi

Sadık Gül, ozanlık geleneği içinde çoğunlukla “Kul Sadık” ve “Ozan Sadık” mahlaslarını kullanmıştır. Bunun yanında şiirlerinde “Sadık”, “Gül Sadık” ve “Sadık Kul” adlarına da rastlanmaktadır. Geleneksel halk şiirinin temel unsurlarından olan mahlas kullanımı, onun kendisini âşıklık geleneği içerisinde konumlandırmasının göstergelerinden biridir.

Sanat anlayışının oluşmasında Erzurumlu Sümmani, Âşık Şenlik, Âşık Yaşar Reyhani, Âşık Mahzuni Şerif ve Âşık Murat Çobanoğlu gibi önemli halk ozanlarının etkisi bulunmaktadır. Sadık Gül, Cemal Divani ve Derdiyar (Murat Tanrıverdi) gibi isimleri ise ustası olarak görmektedir. Bu isimlerle kurduğu ilişki, onun geleneksel âşıklık kültürünü tanımasına ve atışma geleneği içinde kendisini geliştirmesine katkı sağlamıştır.

Sadık Gül’ün sanat çevresi yalnızca ustalarından ibaret değildir. Zamanla farklı yörelerden ozanlarla tanışmış, şiir ve atışma alanında ortak çalışmalar yürütmüştür. Yozgatlı Songül Yurdagül’ün şiirle ilgilenmesinde, Âşık Can Ali’nin ise atışma geleneği içinde gelişmesinde etkili olmuştur. Oğlu Emrah’ın saz çalmaya başlaması da onun müzik ve ozanlık birikiminin sonraki kuşağa aktarılması bakımından önemlidir.

Şiirlerinde Korgan, Gurbet ve İnsan Hikâyeleri

Sadık Gül’ün şiirlerinde bireysel yaşantılarla toplumsal meseleler iç içe geçmektedir. Korgan’da başlayan çocukluk ve gençlik yılları, gurbet tecrübesi, aşk ve ayrılık hikâyeleri, çalışma hayatı ve manevi arayışları eserlerinin temel kaynaklarını oluşturur. Korgan’dan ayrıldıktan sonra Gülşehir’de yeni bir hayat kurmuş olması, şiirlerinde iki farklı coğrafyanın izlerinin bir arada görülmesine neden olmuştur. Bir tarafta doğduğu ve çocukluk hatıralarını taşıdığı Korgan, diğer tarafta hayatını sürdürdüğü ve sanatını geliştirdiği Gülşehir bulunmaktadır.

Yüksek lisans tezinde incelenen 180 şiirin tamamının hece ölçüsüyle yazıldığı belirtilmektedir. Bu şiirlerin 170’i 11’li, altısı 8’li, dördü ise 15’li hece ölçüsündedir. Bu dağılım, Sadık Gül’ün geleneksel halk şiirinin ölçü anlayışına bağlı kaldığını göstermektedir. Şiirlerinde zaman ve kaderden şikâyet, toplumsal eleştiri, sevgi, ayrılık, ölüm ve inanç gibi temalar öne çıkmaktadır.

Atışma geleneği de onun sanat hayatında önemli bir yer tutar. Tez kapsamında 51 atışması incelenmiş; bu atışmaların özellikle Âşık Can Ali başta olmak üzere Erol Şahiner, Hanifi Aydın, Erdem Can ve Mustafa Kurbanoğlu gibi isimlerle gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Atışmalar, ozanların karşılıklı olarak söz söyleme, doğaçlama yeteneklerini sergileme ve gelenek içindeki ustalıklarını ortaya koyma imkânı buldukları önemli bir alan olmuştur.

Festivaller, Kültürel Çalışmalar ve Eserleri

Sadık Gül, yıllar içerisinde katıldığı etkinliklerle ozanlık geleneğinin farklı çevrelerde tanınmasına katkı sağlamıştır. Kars Uluslararası Âşıklar Festivali’ne dört yıl üst üste katılmış, 2010 yılında düzenlenen beşinci festivalle başlayan bu süreçte farklı ozanlarla aynı sahneyi paylaşmıştır. 2015 yılından itibaren Hacı Bektaş Veli’yi anma etkinliklerinde yedi kez yer almış; Avanoslu Selahaddin Gecesi ve Ürgüp’te düzenlenen Refik Başaran’ı anma programlarına katılmıştır.

2012-2019 yılları arasında Almanya, Hollanda ve Belçika’da düzenlenen çeşitli etkinliklerde de sahne almıştır. Almanya’da Kanal Avrupa, Düğün TV ve TV10 gibi televizyon kanallarındaki programlara katılarak sanatını daha geniş kitlelere ulaştırmıştır. Katıldığı etkinlikler ve çalışmaları dolayısıyla çok sayıda plaket ve teşekkür belgesi almıştır.

2011 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından düzenlenen Halk Ozanlığı Sınavı’nı başarıyla geçmesi, sanat hayatında önemli bir aşamadır. Bu gelişmenin ardından Gülşehir Belediyesinin AR-GE biriminde beş yıl boyunca Türk Halk Müziği Araştırmacısı olarak görev yapmıştır. Bu dönemde bir halk müziği korosu ve beş kişilik saz ekibi oluşturmuş; özel günlerde düzenlenen etkinliklerde konserler ve atışmalar gerçekleştirmiştir.

Eserlerini kitaplaştırma yönünde de çalışmalar yapan Sadık Gül, 2012 yılında “Sonsuzluğun Eşiğinde”, 2015 yılında Neme Yetmez  adlı şiir kitabını yayımlamıştır. 2018 yılında ise Âşık Can Ali ile birlikte Ozanların Gönül Telinden Atışma ve Şiirler  adlı çalışmayı hazırlamıştır. 2026 yılının başında son şiir kitabı “Bizim Eller” kitabı yayınlanmıştır. Aşık Can Ali tarafından Sadık Gül’e dört eser; Zaman Yalancının Zamanı Gardaş, Vicdansız, Yazana Bak Yazana, Mahsuni Şerife Ağıt seslendirilmektedir. Kendisine ait 12 adet türkünün de sahibidir. Bu eserler, onun şiir birikimini yazılı olarak gelecek kuşaklara aktarma çabasının ürünleridir. Halen daha sazıyla sözüyle etkinliklere aktif bir şekilde katılmaktadır.

Korganlı Bir Ozanın Anadolu’ya Uzanan Hikâyesi

Âşık Sadık Gül’ün hayatı, bir köy çocuğunun eğitim, emek, gurbet, aile ve sanat ekseninde şekillenen yaşam öyküsüdür. Korgan’da başlayan hayatı, genç yaşta çıktığı çalışma yolculuklarıyla farklı coğrafyalara uzanmış; Nevşehir’in Gülşehir ilçesinde kurduğu yeni yaşamla birlikte ozanlık kimliği daha görünür hâle gelmiştir. Bununla birlikte doğduğu topraklarla kurduğu bağ, sanat hayatının temel unsurlarından biri olmayı sürdürmüştür.

Sadık Gül’ün şiirleri, yalnızca kişisel duyguların anlatıldığı metinler olarak değerlendirilmemelidir. Bu şiirlerde Korgan’ın köy hayatından gurbet yollarına, maden ocaklarından düğün meydanlarına, bireysel ayrılıklardan toplumsal eleştirilere kadar geniş bir yaşantı alanının izleri bulunmaktadır. Yaşadığı olayları şiire dönüştürmesi, geleneksel halk ozanlığı anlayışının günümüzdeki devamlılığı açısından önem taşımaktadır.

Bu bakımdan Sadık Gül, Korgan’ın kültürel çevresinden beslenerek Anadolu’nun farklı bölgelerinde sanatını sürdüren bir halk ozanı olarak değerlendirilebilir. Onun hayat hikâyesi, bir yandan Korgan’ın toplumsal ve kültürel geçmişine ışık tutarken diğer yandan halk şiiri geleneğinin bireysel yaşam tecrübeleriyle nasıl yeniden üretildiğini göstermektedir. Korgan’dan ayrılmış olsa da doğduğu coğrafyanın izlerini şiirlerinde taşımaya devam eden Sadık Gül, memleketinden aldığı kültürel birikimi Anadolu’nun farklı sahnelerine ve dinleyicilerine ulaştırmıştır.

Korgan Mecmuası olarak hemşehrimiz Ozan Sadık GÜL’e sanat hayatında başarılar dileriz.

 

ORDU İLİM İLÇEM KORGAM

Ordu ilim benim ilçemde Korgan
Gurbet elde kaldım sorma hemşerim
Varlığım sazımla bir döşşek yorgan
Ötesini sorup yorma hemşerim

Gurbet kelepçedir hasret bir kafes
Daralırım bazen alamam nefes
Kavuşmak içimde sönmeyen heves
Beni senden ayrı görme hemşerim

Gözümde tütüyor ovası düzü
Yakıyor içimi gurbetin közü
Az ve öz söyler Gül sadık sözü
Gurbette bir yuva kurma hemşerim

29.03.2023 Ozan Sadık Gül

Kaynak : Aynur Kahraman, Âşık Sadık Gül (Hayatı-Sanatı ve Eserleri), Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Haziran 2021

İlgili tez çalışmasının tamamına ulaşmak için ; 

https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/handle/20.500.11787/5990?show=full