İnsanların çoğu yaşadığı coğrafyalardan etkilenirken kimileri de yaşadığı coğrafyayı etkiler. Korgan Mecmuası olarak "Söyleşi" köşemize Korgan coğrafyasını etkileyen isimlerin başında gelen ve aynı zamanda kendisi de bir coğrafyacı olan, Korgan'a dair eserler yazan son olarak ise Korgan için ilk kollektif derleme çalışması olan "Tarihi, Coğrafi, Kültürel ve İdari Açılardan Geçmişten Günümüze Korgan" kitabının yazarlarından sayın Mustafa Bolgı Hocamızla başlamak istedik.
Keyifli okumalar dileriz.
Korgan Mecmuası: Mustafa Bey, öncelikle bizlere kendinizden bahseder misiniz? Mezun olduğunuz okul neresi? Halihazırdaki göreviniz nedir? Biraz bu konulardan bahseder misiniz?
Mustafa BOLGI: Korgan Yazıcı Mahallesi’nde Bayraktaroğlu sülalesindenim. Babam Ahmet Hamdi, annem Gülizar sultandır. 19 Mayıs 1965 tarihinde Karucuk Yaylası Keş Yeri başka bir ifadeyle Büyük Çayır mıntıkasında doğmuşum. Fakat babam 1965 yılının aralık ayı sonunda nüfusa kaydettirmiştir. İlk, orta ve liseyi Korgan’da okudum. Aynı yıl Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim fakültesi Coğrafya öğretmenliği bölümünü kazandım. Dört yıl eğitim sonrası Bingöl-Genç Lisesi Coğrafya öğretmenliğine atandım. Dört yıla yakın burada çalıştım. 1992 yılında Samsun-Terme Töngellibel Ortaokuluna Milli Coğrafya öğretmeni olarak atandım. Aynı zamanda okul müdürlüğü görevini de yürüttüm. Burası her ramazan ayında gündeme gelen yolun tam ortasının Terme ile İkizce sınırının olduğu yerdir. Bu arada vatani görevimi Ankara Mamak Muharebe okulunda yedek subay okulunda ve Tekirdağ 8. Mekanize Tugayında yedek subay olarak çalıştım. Askerlik dönüşü bir yıl sonra tayin istedim ve sırasıyla Samsun Atakum MTAL ve Canik Lisesinde Müdür yardımcılığı ve Coğrafya öğretmeni olarak görev yaptım. Arkasından ülkemizin sayılı lisesi olan Samsun İlkadım Güzel Sanatlar Lisesinde okul müdürlüğü görevini 8 yıl yürüttüm. Sırasıyla İlkadım Piri Reis MTAL ve Canik Borsa İstanbul Lisesinde coğrafya öğretmeni olarak çalışıyorum. Halen bu görevimi yapmaktayım.
Korgan Mecmuası: Korgan ile ilgili araştırma yapmaya nasıl karar verdiniz? Bu fikri ilk kiminle paylaştınız ve ne gibi tepkiler aldınız? İnanmayan oldu mu?
Mustafa BOLGI: Lise yıllarında babam kendi harçlığımı çıkarmam için bana bizim oraların meşhur Enter traktörü almıştı. Daha sonra Adem abimle birleşip bir de market açmıştık. Lise yıllarımda hem ticaret yapıyor hem de okuyordum. Köylere nakliye yaparken gittiğim köy ve mahallelerde yaşlılarla sohbet etmeyi çok severdim. Önceleri dikkat etmedim, fakat her gittiğim mahalle ve köylerde Korgan çok önemli bilgiler elde ediyordum. Hele yaşlılar kendi sülalelerini anlatmayı çok severlerdi. Bunları zaman zaman babam Ahmet Hamdi Bolgı ile konuşurduk. Lisede Edebiyat hocamız Mehmet Köse ile Tarih öğretmenlerimiz Ertuğrul Özcan ve Mahmut Aktaş’ın derslerinde tarih yazmanın çok önemli olduğu yönündeki ifadeleri beni bu öğrendiklerimi kısa kısa not tutmama neden oldular. O zaman sadece not alıyordum. Sonra bilgiyi aldığım kişileri ve ne zaman konuştuğumuzu da kaydettim. 1988 yılı üniversite bitirme tezi olarak hocamdan “Korgan’da Yaylalar ve Yaylacılık Faaliyeti” konusunu aldım. İşte ondan sonra bilimsel araştırmanın nasıl yapılması gerektiğini danışman hocamdan öğrendim. Bu çalışma Korgan ile ilgili ilk bilimsel çalışmadır.
Korgan ile ilgili bir eksiklik vardı. Bu eksikliği ben yapabilirmiyim diye çok çekindim. Durumu eşimle paylaştım. Eşim bana sonsuz destek verdi. Bu arada bu eksikliği Selim Uzan hocamız sanırım 1989 yılında bir “Dünü ve Bugünü ile Korgan” adını verdiği kitapla tamamlamaya çalıştı. Korgan için ilk olması açısından benim için çok önemliydi, fakat bilgi olarak eksik ve kaynak gösterilmemişti. Benim elimde ise epey bir bilgi vardı. 2010 yılında aileme durumu açıkladım. Eşim, oğlum ve kızım bana her türlü desteği verdiler. Elimdeki bilgileri tasnif ettim, başlıklar oluşturdum. Eksik bilgiler için 2010-2013 yılları arası her fırsatta Korgan’ın mahalle ve köylerini tekrardan gezdim. Üniversiteden arkadaşlarımdan ve hocalarımdan yardım aldım. Kitabı 2013 yılı sonunda bitirdim. Tabi kitapla birlikte coğrafyacı olmam nedeniyle Korgan Topoğrafya Haritası ve Korgan İdari Haritasını çizdim.
Elbette inanmayan çok oldu. Fakat kimse elimdeki bilgilerin ne olduğunu bilmiyordu. Bilgileri kitap haline getirirken Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tarih bölümü hocası şimdi Türk Tarih Kurumu üyesi Prof. Dr. İbrahim Tellioğlu, iki dönem Gümüşhane rektörlüğü yapmış sınıf arkadaşım Prof. Dr. Halil İbrahim Zeylek ve kitap yazdığım dönemde Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanlığı yapmış Prof. Dr. Cevdet Yılmaz ve memleketimizin yetiştirdiği akademisyen Prof. Dr. Şaban Sağlık inandılar, yönlendirdiler ve Korgan ile ilgili ilk eserim olan Korgan Tarihi Coğrafyasının Alt Yapısı eserim ortaya çıktı.
Korgan Mecmuası: Korgan araştırmalarında önce sahadan mı literatürden mi başladınız? Gerek literatür gerekse sahada başlarda yaşadığınız zorluklar nelerdi?
Mustafa BOLGI: Korgan araştırmasına farkında olmadan saha da başladım. Sahada edindiğim bilgileri elde ettiğim kaynaklarla doğruladım. İşin ilginç yanı, sahada elde ettiği tarihi bilgileri yazılı kaynaklarla karşılaştırdığım zaman bilgilerin tıpa tıp aynı olmasıydı. Hatta bazı halk arasında güven duyulmayan kişilerin verdiği bilgililerde bile böyleydi. Sadece farkı sözel tarihin biraz abartılı olmasıydı.
Elbette zorluklara karşılaştım. Her ikisinden de örnek vermek istiyorum. 2012 yılı Ekim ayı. Kulakları çınlasın memleketimizin yetiştirdiği değerli hocam Selahaddin Yalkın Tepealan ve Çitlice’yi gezmemde bana bana eşlik ediyordu. Tepealan o zaman beldeydi. Gündüz sabahtan akşama kadar Tepealan’da bilgiler derledik. Akşam da Çitlice köyüne geldik. Zamanın köy muhtarı bize yardımcı oluyordu. Zaman epey ilerlemişti, sanırım 23.00 sularıydı. Misafir olduğumuz ev sahibi bizi uğurladı. Muhtar bana, "Hocam bir ev daha var orada yaşlı bir amca var. Onda çok bilgiler var oraya da uğrayalım" dedi. Saate baktım çok geç. "Yaşlılar bu saate kadar kalmaz yatmıştır. Başka bir zaman uğrarız" dedim. "O geç yatar uğrayalım" dedi. Neyse geldik evde ışık ve sesler var. Konuşmalardan yatmadıkları anladık. Fakat hala tedirginiz Selahattin hocamla. Kapıya vurduk, selam verdik. Kendimizi tanıttık, neden geldiğimizi açıkladık. Ben onları tanımıyorum. Fakat onlar beni tanıyorlar. Kapıya çıkan delikanlı "elbette, dedemize soralım" dedi. Bu arada konuşmalarımız yaşlı amca duyuyor. Muhtarla geçmişte bir sıkıntısı varmış. Eline tüfeği alıyor muhtara bağırarak dışarı çıkıyor. Biz ne olduğunu anlamadan kaçmaya başladık. Biz önde yaşlı amaca arkada bizleri kovalıyordu. Muhtar yön değiştirince bizim peşimizden ayrıldı. Neyse kazasız belasız arabaya vardık. Muhtar nereye kaçtı bilmiyorum. Yolda Selahattin hocayla başladık espri yapıp gülmeye. Tabii sabah oldu. Muhtarı kovalayan yaşlı amcanın torunu bana ulaştı. Dedesi adına özür diledi. Bizleri tekrardan evine davet etti. Buna benze çok ilginç anektodları biraz yaşadım.
Korgan ile ilgili resmi bilgilerin elde edilmesinde Korgan’daki tüm resmî kurumlarım bir tanesi hariç hepsi yardımcı oldular. Ama sonradan da o kurumda çalışan bir arkadaş beni ve ailemi tanıyordu. Uygun bir zamanda o arkadaş vasıtasıyla gerekli bilgileri aldım.
Korgan Mecmuası: Toplanan verilerin basılı hale getirilmesinde zorlandınız mı? Bu konuda kimlerin desteğini gördünüz?
Mustafa BOLGI: Korgan ile ilgili bir çalışma yapılmışsa o çalışmayı yerel yönetimler sahiplenmeli. Yapılan çalışmayı öncelikle işi bilen bir uzmana inceletmeli ve Korgan’a kazandırmalıydı. Ama böyle olmadı. Ben bu işi Korgan Kaymakamlığı ve Korgan Belediyesi tarafından basılmasını istedim. Hatta zamanın Korgan belediye başkanı gerekli desteği vereceğini açıkladı. Fakat sonradan ses çıkmadı. Sadece zamanın Korgan Kaymakamı Erkan Kaçmaz destek oldu. Kitabın çıkması için elinden geleni yaptı. Kaymakam Beye buradan çok teşekkür ederim.
Kitabı kendi imkânlarımla çıkardım. Başından sonuna kadar başta eşim, oğlum ve kızımın hem maddi hem de manevi desteğini gördüm. Oğlum “Baba bu eser çok güzel bir eser. Herkesin adı 15-20 yıl sonra unutulur, bu kitapla senin adın unutulmayacak” demesi her şeye değerdi.
Korgan Mecmuası: Korgan çalışmalarında eser ortaya çıktıktan sonra şahsınıza ve çalışmalara bakış açısında bir değişim oldu mu? Sonraki çalışmalarda bu tutum sizleri nasıl etkiledi?
Mustafa BOLGI: Elbette. Korgan Tarihi Coğrafyasının Alt Yapısı adlı eseri inceleyince herkes şaşırdı. Kitapta herkes kendinden bir şeyler aradı aslında. Çoğu buldu da. Korgan ile ilgili bir çalışma olduğunu gerek yurt içi ve gerekse yurt dışından çok talepte bulundular. Özellikle sülalesi ile ilgili bilgileri arayanlar daha fazla ulaştı. Hepsine yardımcı olmaya çalıştım. Onlarda bana ellerindeki bilgileri e-posta, telefon ya da WhatsApp üzerinden ulaştırdılar. Gerek saha gerekse literatürde yeni elde ettiğim yeni bilgiler ile dönem dönem Korgan’ı anlatan çizdiğim haritalar ile ikinci baskısına hazırlık yapıyorum.
Korgan Tarihi Coğrafyasının Alt Yapısı ilk eserim akademik alanda kaynak gösterilmeye başlanınca çok hoşuma gitti. Sonra yapacağım çalışmaları da yine bilimsel çerçevede yapmaya karar verdim.
Korgan Mecmuası: Yaptığınız çalışmalardan kitap haline gelen hangi eserler bulunmaktadır?
Mustafa BOLGI: Dört kitap, beş makale bulunmaktadır. Kitap olarak, Korgan Tarihi Coğrafyasının Alt Yapısı (2012), Alemdar ve Bayraktaroğulları (Tarihçe ve Soyağacı) (2024), Keşdereli Hamdi Çavuş (2024) ve Ordu-Korgan Belalan mahallesi Tarihi Coğrafyası (2025)
Makale olarak,
Mustafa Bolgı “Ordu Korgan Yazıcı Mahallesindeki Alemdar-Bayraktaroğulları Aile Soyağacı”, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100. Yılı Anısına Danişmentli Havzasında Kültür ve Tarih Ordu, (Ed: S. Gülten, M. Özkan, K. Yavuz, M. Karakulak) Fenomen, Erzurum 2024, ss. 397-424.
Mustafa Bolgı, “15-16 Yüzyıllarda Keşderesi (Korgan) Yöresi”, Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Fatsa, (Ed. M. Özkan, K. Yavuz, C. Erbil), Fenomen-Fatsa Belediyesi, Erzurum 2024, ss.33-52.
Mustafa Bolgı, “Cumhuriyet Dönemi Korgan”, Tarihi ve Kültürel Boyutlarıyla Fatsa, (Ed. M. Özkan, K. Yavuz, C. Erbil), Fenomen-Fatsa Belediyesi, Erzurum 2024, ss.109-146.
Mustafa Bolgı, “Korgan’da Yer Adları Üzerinde Bir Değerlendirme” Tarihi, Coğrafi, Kültürel ve İdari Açılardan Geçmişten Günümüze Korgan, (Ed. T. Özcan, A. Alanlı, H. Bayrak) Fenomen, Kordef, Erzurum 2026 ss.465-496
Murtaza Alan, Kenan Köklükaya ile birlikte, “Osmanlı’dan Günümüze Korgan’daki Eğitim Kurumları Tarihi”, Coğrafi, Kültürel ve İdari Açılardan Geçmişten Günümüze Korgan, (Ed. T. Özcan, A. Alanlı, H. Bayrak) Fenomen, Kordef, Erzurum 2026 ss.439-464.
Korgan Mecmuası: Memleketi Korgan olan gençlerin veya üniversite öğrencilerinin bu alana ilgisini nasıl buluyorsunuz? Bu alanda çalışmak isteyen gençlere ne tavsiye edersiniz? Nereden nasıl başlamalılar?
Mustafa BOLGI: Önceleri Korgan’dan ayrılan gençlerin ilgisi çok zayıftı. Son yıllarda artmaya başladı. Üniversite öğrencilerinin yeteri kadar ilgili olduğunu düşünmüyorum. Korgan kırsalında kültürel, ekonomik, sosyal ve tarihi konularda müthiş bilgi vardır. Bu bilgileri zamanında derlemek gerekir. Korganlı akademisyen çok, fakat bu hocalarımın Korgan ile ilgili çalışmaları hiç yok ya da çok sınırlı. Buna çok üzülüyorum.
Korgan Mecmuası: Korgan çalışmalarına bugün başlasaydınız, neyi daha farklı yapmak isterdiniz? Bu konuda yıllar öncesindeki Mustafa Bolgı’ya bir tavsiyeniz olur mu?
Mustafa BOLGI: Öncelikle Korgan ile ilgili Osmanlıca metinleri okumak için Osmanlıcayı öğrenirdim. Kitabım çıktığında sanırım 2014 yılı sonunda bir akademisyen arkadaşıma bir kitap vermiştim. Bir süre sonra bana döndü ve “Hocam keşke bu eser doktora teziniz olsaydı. İsterseniz doktoraya başlayabilirsiniz, size elimden gelen yardımı yaparım” demişti. Bu konuyu eşim ve çocuklarıma açtığımda doktoraya başlamam için çok mücadele ettiler. Ama ben oralı olmadım. Şimdi çok pişmanın. İnsanlar eseri aldıklarında unvana bakıyorlar.
Korgan Mecmuası: Halihazırda devam eden projeleriniz var mı? Şu alanda eksiklikler var diyeceğiniz, çalışılmasının Korgan Hafızasında mutlaka olmasını dediğiniz bir alan var mı?
Mustafa BOLGI: Elbette var. Korgan ile ilgili boş duramıyorum. Mutlaka bu konularda tarihe not düşmek gerektiğine inanıyorum. Bu projelerden Türkiye’de örneği olduğunu sanmıyorum. Bitmek üzere olan “Başlangıçtan Günümüze Korgan’da Eğitim ve Eğitim Kurumları” çalışmamız vardır. Bu çalışma 2023-2024 eğitim öğretim yılı başında zamanın Korgan eski Kaymakamı Emrullah Doğru’nun talimatıyla zamanın Korgan Milli Eğitim Müdürü’nün de içinde olduğu Kenan Köklükaya (o zaman Şube Müdürü), Ercan Düzücü (Korgan Kız İHL Müd), Kenan Araol (Korgan İHL Müdür Baş Yrd.), Yunus Emre Acep (Çamlı 75. Yıl İlkokulu/Ortaokulu Müd.), Dursun Mehmet Balaban (Çiftlik ÇPLAL Müd. Yrd) ve İlyas Adaş (Korgan belediyesi Kültür Müd.) ile birlikte yürütülmektedir. Çalışma bitmek üzeredir.
Bir de Korgan’ın Sosyo-Kültürel ve Ekonomik anlamda çalışmam var. Bu çalışmada elde ettiğim bilgiler şimdi bile 30’dan fazla makale konusu olur. Bu konu Korgan için büyük eksikliktir. Eğer ömrüm yeterse bunu tamamlamak isterim. Bu Korgan’ın en güzel kültürel mirasının kayıt altına alınmasıdır. Bu çalışmanın bireysel güçle yapılması çok zordur.
Korgan Mecmuası: Çalışma alanlarınızda paydaş olarak gördüğünüz, kişi, kurum vs. var mı? Varsa ne gibi beklentileriniz olur?
Mustafa BOLGI: Korgan ile ilgili çalışma yapan herkesi paydaş görürüm. Elimden geldiği kadar yardımcı da olurum. Bu tür çalışmalarda özellikle yerel yönetimler destek olmalıdır. Maalesef Korgan’da yok. Aslında hiç yok.
Korgan Mecmuası: Son olarak eklemek istediğiniz, bizlere söylemek istediğiniz bir şey var mı? Biz bu güzel sohbet için sizlere çok teşekkür ederiz.
Mustafa BOLGI: Korgan ile ilgili tarihe not düşen, Korgan hafızasını geleceğe taşıyan çalışmaları, yerel yönetimler başta olmak üzere Korgan halkının gurbet ellerde kurmuş oldukları STK ile destek olunmalıdır. Herkes ve her şey unutulur fakat eserler baki kalır. Ben teşekkür ederim. Umarım yararlı olmuştur.
Korgan Mecmuası - Nisan 2026